Summary

Inleiding

Oudere Marokkaanse vrouwen in Nederland tonen hoge prevalentie van diabetes, hypertensie, overgewicht en obesitas. Ze hebben in vergelijking met oudere Nederlanders zonder migratieachtergrond een hoger risico op polymorbiditeit. Doel van dit onderzoek was inzicht verwerven in de visies van Nederlands-Marokkaanse vrouwen op gezondheid en leefstijl.

Methoden

Dit participatieve actieonderzoek werd uitgevoerd tussen april en september 2015. Via de sneeuwbalmethode werden met behulp van Marokkaanse vrouwenorganisaties 57 vrouwen met een Marokkaanse achtergrond geworven uit Amsterdam, Utrecht, Zaltbommel en Heerlen. Er werden zeven ‘natuurlijke’ groepsbijeenkomsten gehouden (vrouwen 22-69 jaar), twaalf diepte-interviews en een observatiedag (vrouwen 40-66 jaar). Op de transcripten is een thematische inhoudsanalyse uitgevoerd.

Resultaten

Vijf thema’s over gezondheid en leefstijl werden vastgesteld: (1) ‘Generaties en leefstijl’, waarin vrouwen vertelden over verschillen in leefstijl tussen generaties; (2) ‘Vrouw en ouder wordende moeder’, en het belang van deze identiteiten voor opvattingen over leefstijl; (3) ‘Ziekten en behandeling’, waarin de vrouwen stress als belangrijkste gezondheidsprobleem identificeerden en gebruikmaakten van zowel Nederlandse als Marokkaanse islamitische medische zorg; (4) ‘Religieuze en culturele perspectieven’, over hoe voeding en dagelijkse activiteiten werden begrepen in religieuze en culturele termen; en (5) ‘Transnationaliteit’, over de relatie met Marokko in het dagelijks leven.


Conclusie

Gezondheid wordt gezien op dezelfde manier als in het Nederlandse gezondheidsdiscours, namelijk in individuele termen waarbij gezond eten en goed bewegen centraal staan. Leefstijl daarentegen wordt veelal geïnterpreteerd als een sociale aangelegenheid, en is gerelateerd aan de belangrijkste sociale identiteiten: de Marokkaanse, die van moslima en die van moeder. Leefstijl wordt niet gezien als iets wat de vrouwen individueel zouden kunnen beheersen en controleren. Veranderingen gedurende de levensloop en het krijgen van ziekte (of de dreiging hiervan) zijn mogelijke ‘windows of opportunity’ om leefstijl te veranderen.

Log in

Inleiding

In Nederland komen chronische ziekten het meeste voor bij niet-westerse migranten, met name bij de eerste generatie, met een ongezonde leefstijl als belangrijke oorzaak. Ook bij oudere Nederlands-Marokkaanse vrouwen komen risicofactoren en ziekten als diabetes, hypertensie en overgewicht en obesitas veel voor. Zij hebben ook vaker polymorbiditeit dan oudere Nederlanders zonder migratieachtergrond.1 Leefstijlinterventies kunnen voorkomen dat deze groepen (meerdere) chronische ziekten ontwikkelen.2 Helaas hebben programma’s en voorlichting beperkte invloed, vooral bij migranten in een lagere sociaaleconomische positie. Ze zijn vaak lastig te bereiken door taalproblemen, laaggeletterdheid en lage gezondheidsvaardigheden.3 De eerste generatie vindt sporten erg ‘Nederlands’ en denkt dat rust gezondheidsklachten vermindert. Na migratie veranderen de eetpatronen, bijvoorbeeld het overslaan van het ontbijt, wat bijdraagt aan een ongezonde leefstijl. De sociale betekenis van maaltijden en voedsel, bijvoorbeeld als teken van gastvrijheid, speelt ook een rol bij invulling van leefgedrag.4

Gezondheid en leefstijl

De termen ‘gezondheid’ en ‘gezonde leefstijl’ worden veel gebruikt door zorgverleners, maar de vraag is…

ir. Karlijn Koudstaal is diëtist, werkzaam bij Slim Fysio, Almere. dr. Petra Verdonk is universitair docent, afdeling Meta-Medica, VUmc. E-mail: Karlijn@Koudstaal.eu

Literature list

 

  1. Centraal Bureau Statistiek: Gezondheid en Zorg in cijfers (2014:40). Beschikbaar via: www.cbs.nl/NR/rdonlyres/571A1F05-566D-4AD2-A43C-869D4280BC11/0/2014c156pub.pdf. Geraadpleegd 21 juni 2016.
  2. El Fakiri F, Bruijnzeels MA, Foets MME, e.a. Different Distribution of Cardiovascular Risk Factors According to Ethnicity: A Study in a High Risk Population. Journal Immigrant Minority Health 2008;10: 559-65.
  3. Teuscher D, Bukman AJ, Van Baak MA, e.a. Challenges of a healthy lifestyle for social disadvantaged people of Dutch, Moroccan and Turkish origin in the Netherlands: a focus group study. Critical Public Health 2015;25(5):615-26.
  4. Malki FS, Waterval LA, Diabetus Mellitus bij Marokkanen. (Diabetus Mellitus among Moroccans). In: Informatorium Voeding en Diëtetiek – Dieetleer. Houten: Bohn Staflieu van Loghum; 2013.
  5. Crawford R. Health as a meaningful social practice. Health:an interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medecine. 2006;10(4):401-20.
  6. Wray S. The Significance of Western Health Promotion Discourse for Older Women from Diverse Ethnic Backgrounds. In: Kennedy E, Markula P, editors. Women and Exercise. The Body, Health and Consumerism. New York, London: Routledge; 2011:161-80.
  7. Wray S. Health, Exercise and Well-Being: The Experiences of Midlife Women from Diverse Ethnic Backgrounds. Social Theory & Health. 2007;5:126-44.
  8. Jones CJ, Smith H, Llewellyn C. Evaluating the effectiveness of health belief model interventions in improving adherence: a systematic review. Health Psychology Review 2014;8(3):253-69.
  9. Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health Behaviour and Health Education: Theory, research and Practice. San Francisco: Wiley & Sons; 2008. p.1-592.
  10. Hankivsky O, Reid C, Cormier R, e.a. Exploring the promises of intersectionality for advancing women’s health research. Journal for Equity in Health. 2010;9(5):1-15.
  11. Green J, Thorogood N, Qualitative Methods for Health Research. London: Sage; 2014. p.1-342.
  12. Baum F, MacDougall C, Smith D. Participatory action research. Journal Epidemiol Community Health. 2006;60:854-7.
  13. De meeste Nederlandse Marokkanen (80%) komen uit het noorden van Marokko. Bouras N, Het land van herkomst. Perspectieven op verbondenheid met Marokko, 1960-2010. Hilversum: Verloren; 2012. p.1-384.
  14. De wet Medische Onderzoek met mensen (WMO). (www.ccmo.nl).
  15. Dieste JLM, Health and Ritual in Morocco: Conceptions of the Body and Healing practices. Leiden and Boston: Brill; 2013. p.1-368.
  16. Hoffer C. Psychische ziekten en problemen onder allochtone Nederlanders: beleving en hulpzoekgedrag. Assen: Van Gorcum; 2009. p.1-296.
  17. Morée M, Starmans R. De Huisarts en de allochtone mantelzorgers. Bijblijven. 2006;22:33-7.
  18. Baan CA, Schoenmaker CG, Jacobs-van der Bruggen MAM e.a. Diabetes tot 2025. Preventie in zorg en samenhang. 2009. Beschikbaar via: www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/260322004.pdf. Geraadpleegd 21 juni 2016.