Summary

Introductie

Gewichtsverlies bij obese ouderen is een risicofactor voor spiermassaverlies en sarcopenie. Deze studie evalueert het effect van een hoog wei-eiwitsupplement met toegevoegd leucine en vitamine D op spiermassabehoud tijdens een gewichtsverliesperiode van 13 weken met krachttraining bij ouderen met obesitas. De resultaten van deze studie worden gepresenteerd en in een breder perspectief geplaatst.

Methoden

In deze gerandomiseerde gecontroleerde trial werden tachtig obese ouderen geïncludeerd. Alle deelnemers kregen gedurende 13 weken een hypocalorisch dieet (-600 kcal) en namen 3x/week deel aan een krachttrainingsprogramma. Deelnemers in de interventiegroep kregen 10x/week een hoog wei-eiwitsupplement met toegevoegd leucine en vitamine D (150 kcal, 21 g eiwit). Deelnemers in de controlegroep kregen een isocalorisch controlesupplement. De primaire uitkomstmaat was verandering in de spiermassa in armen en benen (DXA). Secundaire uitkomstmaten waren lichaamssamenstelling, handknijpkracht en fysiek functioneren.

Resultaten

Bij baseline was de gemiddelde leeftijd (±SD) 63±6 jaar en de BMI 33±4. Tijdens het gewichtsverliesprogramma was de eiwitinname in de interventiegroep 1,11±0,28 vs. 0,85±0,24 g/kg in de controlegroep. Zowel de interventie- als de controlegroep verloor gewicht (-3,4±3,6 vs. -2,8±2,8 kg) en vetmassa (-3,2±3,1 vs. -2,5±2,4 kg), zonder verschillen tussen de groepen. De verandering in spiermassa in armen en benen was wel verschillend (+0,4±1,2 vs. -0,5±2,1 kg, p=0,03). Spierkracht en spierfunctie verbeterden over de tijd, zonder verschillen tussen de groepen.

Conclusie

Een hoog wei-eiwitsupplement met toegevoegd leucine en vitamine D zorgt in vergelijking met een controlesupplement voor spiermassabehoud tijdens een gewichtsverliesperiode met krachttraining bij obese ouderen. Op basis van literatuur lijkt er voor deze doelgroep voldoende onderbouwing voor het adviseren van minimaal 1,0-1,2 g/kg hoogwaardige eiwitten en mogelijk zelfs hoger dan 1,2 g/kg in combinatie met een (kracht)trainingsprogramma.

Log in

Inleiding

Nederland vergrijst. De prognose is dat een kwart van de bevolking 65+ is in 2055.1 De prevalentie van obesitas onder ouderen is hoog: ongeveer 16%.2 Zelfs als het percentage obesitas onder ouderen niet verder toeneemt, neemt het absolute aantal obese ouderen fors toe: tot bijna 700.000 in 2055. In de praktijk weten we nog niet goed hoe we obesitas bij deze specifieke groep het beste kunnen behandelen. Afvallen heeft ook bij deze groep gezondheidsvoordelen, zoals het verminderen van het risico op cardiovasculaire aandoeningen en diabetes type 2, maar het leidt eveneens tot verlies van spier- en botmassa.3 Gemiddeld is ongeveer 25-30% van het gewichtsverlies een verlies aan spiermassa en dat is niet wenselijk.4 Spiermassa is gerelateerd aan spierkracht en fysiek functioneren, en verlies van gewicht kan daarmee het proces van sarcopenie versnellen.5 Sarcopenie is de leeftijdgerelateerde afname van spiermassa en spierkracht. Voor ouderen met obesitas wordt dan ook geadviseerd om wel af te vallen, maar met zo min mogelijk verlies van spier- en botmassa.36 Uit de literatuur blijkt dat krachttraining een anabole stimulus is:…

Amely Verreijen is docent en promovendus, Hogeschool van Amsterdam, opleiding Voeding en Diëtetiek. dr. ir. Mariëlle Engberink is teamleider en senior onderzoeker, Hogeschool van Amsterdam, opleiding Voeding en Diëtetiek drs. Sjors Verlaan is Research director Fraily & Disease, Nutricia Research, Utrecht dr. Johan de Vogel-van den Bosch is senior scientist, Nutricia Research, Utrecht dr. ir. Peter Weijs is Lector Gewichtsmanagement, Hogeschool van Amsterdam, opleiding Voeding en Diëtetiek, onderzoekscoördinator Vrije Universiteit Medisch Centrum, Interne Geneeskunde, afdeling Voeding en Diëtetiek

BESCHOUWING

Verantwoord afvallen bij ouderen: voldoende eiwit en krachttraining

Een artikel met een duidelijke boodschap: om verantwoord gewicht te verliezen, moeten ouderen hun energie-inname verminderen, voldoende eiwit eten en krachttraining beoefenen. Met verantwoord afvallen bedoel ik dat de vetmassa afneemt, terwijl de spiermassa behouden blijft. De combinatie van een voldoende eiwitinname en krachttraining is hierbij veelbelovend. In mijn eigen onderzoek beoog ik antwoord te geven op de vraag of ouderen ook met enkel een goed dieet op een verantwoorde manier kunnen afvallen. In het onlangs gepubliceerde artikel beschrijven we een vergelijkbare interventie, maar dan zonder krachttraining.[1] De voedingen die we hebben vergeleken bevatten eiwithoeveelheden van 1,7 g/kg/d en 0,9 g/kg/d, een groter verschil dus tussen de twee voedingen in vergelijking met bovenstaand artikel. De verhoging van de eiwitinname in ons onderzoek geeft geen positief effect. De toevoeging van krachttraining lijkt essentieel.
Daarnaast blijft de vraag: wat is een voldoende inname van eiwit tijdens een periode van verminderde energie-inname? Literatuur geeft aan dat een verlaging van de eiwitinname een grotere afname van de spiermassa tot gevolg kan hebben. Het is dus belangrijk om de hoeveelheid eiwit niet te verlagen, maar te handhaven. Hierbij is het ook goed om te realiseren dat de eiwitinname wordt uitgedrukt in gram per kilogram lichaamsgewicht per dag (g/kg/d) en niet in een percentage van de totale energie. Door de eiwitinname in een percentage weer te geven, kan de hoeveelheid eiwit tijdens verminderde energie-inname worden overschat.
Samengevat: stimuleer ouderen om op een gezonde manier af te vallen door hun calorieën uit koolhydraat- en vetbronnen te verlagen, bij een gelijkblijvende eiwitinname (uitgedrukt in g/kg/d). Regelmatig sporten tijdens het afvallen helpt ouderen om geen spiermassa te verliezen.

ir. Evelien Backx promovendus Wageningen Universiteit

Literatuur
1 Backx EMP, Tieland M, Borgonjen-van den Berg KJ, e.a. Protein intake and lean body mass preservation during energy intake restriction in overweight older
adults. Int J Obes 2015. Oct 16 [e-pub ahead of print].