Samenvatting

Inleiding

Mobiele zelfrapportagetools worden steeds vaker gebruikt voor het meten en registreren van de voedingsinname. Deze hebben echter onvoldoende wetenschappelijke basis, geven onderrapportage en stimuleren niet tot therapietrouw. De context, ofwel de volledige situatie of setting waarin en met wie eetgedrag plaatsvindt (inclusief de psyche, emoties, gewoonten en ervaringen van een individu), wordt niet meegenomen in de huidige methoden van voedingsinnameregistratie. Wat de context van eetgedrag is, welke context relevant is en hoe deze kan worden verzameld is onbekend. Dit onderzoek wil de contextuele aspecten in kaart te brengen die cliënten met overgewicht belangrijk en relevant vinden bij hun voedingsinname en zelfrapportage.

Methoden

Er is een framework ontwikkeld vanuit literatuuronderzoek en er zijn semigestructureerde interviews afgenomen bij cliënten met overgewicht: volwassenen die een bariatrische ingreep hebben ondergaan (n=4), ouderen (65+. n=4) en ouders van kinderen met overgewicht (n=3). De interviews van deze cliënten zijn getranscribeerd en gecodeerd. De citaten zijn doorgenomen door zeven onderzoekers, waarna thema’s zijn vastgesteld door een frameworkanalyse.

Resultaten

Op basis van de frameworkanalyse zijn acht thema’s vastgesteld: 1) sociale omgeving, 2) omgevingsfactoren, 3) attitudes en overtuigingen, 4) interne factoren, 5) gewoonten, 6) zelfcontrole, 7) psychologische factoren en 8) voedselvaardigheden. Deze thema’s hebben meer relatie met de context, met wie en waarom wordt gegeten, dan met wat en hoeveel er wordt gegeten. Daarnaast blijkt dat respondenten zich snel veroordeeld en gestigmatiseerd voelen en ze weinig positieve ervaringen hebben bij met het rapporteren van voedingsinname; ze willen gehoord worden.

Conclusie en discussie

Er lijkt vraag te zijn naar een beter functionerende, niet oordelende zelfrapportagetool die de context meeneemt bij de voedingsinnameregistratie, waarbij cliënten zich gehoord voelen. De genoemde contexten worden door de elf respondenten als belangrijk gezien voor voedingsinnameregistratie. Huidige methodieken nemen deze contexten nog onvoldoende mee. De bevindingen van dit onderzoek worden meegenomen bij de ontwikkeling van een nieuwe zelfrapportagetool, die vervolgens bij de doelgroep zal worden getest.

Trefwoorden: dieetbehandeling, overgewicht, zelfmanagement, e-health, voedingsinnameregistratie

 

ENGLISH SUMMARY

Foodsampler: context as part of foodintake registration

Introduction

While the use of mobile self-reporting tools becomes more popular in registering food intake, scientific evidence of these tools is still scarce, they are known with under reporting and do not stimulate adherence. Contextual factors, which are known to influence food behaviour, are rarely included in these tools. Context is defined as the complete situation or setting in which or with whom eating takes place, including an individuals’ psyche and emotions, habits and experiences. How information about context can be collected, and the relevance of collecting contextual aspects is still unknown. The aim of this study is to identify contextual aspects that are considered important and relevant by clients with overweight, regarding their nutritional intake and self-reporting.

Methods

A framework has been designed from existing literature and semi-structured interviews have been conducted among different target groups suffering from overweight: (n=4) clients that underwent bariatric surgery more than two years ago; (n=4) adults that were 65 years or older and (n=3) parents of overweight children. In total, 11 interviews were transcribed and coded. Quotes were analyzed by seven researchers, after which themes were defined and added.

Results

The framework analyses of the interviews resulted in eight themes: 1) social environment, 2) environmental factors, 3) attitudes and beliefs, 4) internal factors, 5) habits, 6) self-control, 7) psychological factors and 8) food literacy. These themes are related to the context and with whom and why one eats, more than what and how much is eaten. It appears that clients feel judged and stigmatized and that they have few positive experiences in reporting food intake; there is a need to be heard by healthcare professionals.

Conclusion and discussion

There seems to be a demand for a better functioning, non-judgmental self-reporting tool that includes context in which clients feel heard. The eleven respondents regard the mentioned themes as important for food intake registration. Current methodologies do not sufficiently incorporate these contexts. The findings of this research will be included in the development of a new self-reporting tool, which will be tested among the target group.

 

Keywords: dietary treatment, overweight, self-management, e-health, food intake registration

 

 

Log in

Introductie

Meer dan de helft van de cliënten bij de diëtist meldt zich met overgewicht of daaraan gerelateerde aandoeningen. Een derde (31%) van de door NIVEL geregistreerde patiënten heeft bij het beëindigen van de dieetbehandeling zijn behandeldoelen niet behaald.1 De huidige multidisciplinaire behandeling van overgewicht bestaat bij voorkeur uit het ondersteunen van zelfmanagement bij dieetbehandeling om de energie-inname te verlagen, gecombineerd met een beweegprogramma en gedragstherapie.2 Zelfrapportage maakt de cliënt bewust van wat, hoeveel en wanneer hij eet.3 Deze informatie helpt de cliënt bij het maken van weloverwogen voedselkeuzes, en ondersteunt de diëtist bij het opstellen van een gepersonaliseerd advies.4 Wereldwijd worden de food frequency questionnaire (FFQ), 24-h recall en de dietary history veel als voedingsinnameregistraties gebruikt. Deze worden echter ook gezien als tijdrovend. Bovendien zijn deze methoden bekend met onderrapportage van macro- en micronutriënten.5 Dankzij de opkomst van smartphoneapplicaties en wearables kunnen persoonlijke data over voedingsinname technisch gezien gemakkelijker dan ooit worden geregistreerd. Mobiele…

Literatuurlijst
  1. NIVEL Zorgregistraties: eerste lijn, 2017. nivel.nl/nl/zorgregistraties-eerste-lijn/evaluatie-1, geraadpleegd op 7 mei 2019.
  2. Van der Meer FM, Ligtenberg G, Staal PA. Preventie bij overgewicht en obesitas: de gecombineerde leefstijlinterventie, 2009, College voor zorgverzekeringen. zorginstituutnederland.nl/publicaties/standpunten/2009/02/23/preventie-bij-overgewicht-en-obesitas---de-gecombineerde-leefstijlinterventie, geraadpleegd op 26 maart 2019.
  3. Smets EMA, Nieuwkerk PT. Therapietrouw. In: Medische Psychologie, Houten, Bohn Staffleu van Loghum, 2e druk 2010:131-9.
  4. Lemstra M, Bird Y, Nwankwo C, et al. Weight loss intervention adherence and factors promoting adherence: a meta-analysis. Patient preference and adherence 2016;12(10):1547-59.
  5. McCullough ML. Dietary assessment in the digital age: the ongoing quest for better methods. American Journal Clinical Nutrition 2018;107:1-2.
  6. Cordeiro F, Epstein D, Thomaz AK, et al. Barriers and negative nudges: Exploring challenges in food journaling. Proceedings of the 33rd Annual ACM Conference on Human Factors in Computing Systems2015;April:1159-62.
  7. Gemming L, Utter J, Mhurchu CN. Image-assisted dietary assessment: a systematic review of the evidence. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics2015;115(1):64-77.
  8. Rodin J. Current status of the internal–external hypothesis for obesity: what went wrongAmerican Psychologist 1981;36(4):361-72.
  9. Hill JO. Understanding and addressing the epidemic of obesity: an energy balance perspective. Endocrine reviews 2006;27(7):750-61.
  10. Marcelino AS, Adam AS, Couronne T, et al. Internal and external determinants of eating initiation in humans. Appetite 2001;36(1):9-14.
  11. Bilman E, Kleef van E, Trijp van H. External cues challenging the internal appetite control system—Overview and practical implications, Critical Reviews. Food Science and Nutrition 2007;57(13):2825-34.
  12. Symank C, Mai R, Hoffmann S et al. Predictors of food decision making: A systematic interdisciplinary mapping (SIM) review. Appetite 2017;110:25-35.
  13. Pope C, Ziebland S, Mays N. Qualitative research in health care. Analyzing qualitative data. British Medical Journal 2000;320:114-6.
  14. Kristensen ST, Køster A. Contextualising eating problems in individual diet counselling. Health 2014;18(3):319-31.
  15. Stok FM, Hoffmann S, Volkert D, et al. The DONE framework: Creation, evaluation, and updating of an interdisciplinary, dynamic framework 2.0 of determinants of nutrition and eating. PLoS ONE 2017;12(2).
  16. Zwieten van M, Willems D. Waardering van kwalitatief onderzoek. Huisarts en Wetenschap 2004;47:38-43.

 

 

 

 

 

Alle relevante contextuele aspecten geïnventariseerd?

Zelfregistratie van voedingsinname kan helpen bij bewustwording van het eigen voedingspatroon. Het is niet alleen een methode ter ondersteuning van de diëtistische interventie, maar ook meteen onderdeel van de interventie zelf. De huidige voedingsinnameregistratietools focussen echter op wat en wanneer wordt gegeten, zonder aandacht voor waarom wordt gegeten, terwijl dit wel invloed heeft op het voedingspatroon en de mogelijkheden tot voedingsgedragsverandering.

Het Foodsampler-consortium wil evidence creëren voor de (door)ontwikkeling van een voedingsinnameregistratietool die de diëtistische behandeling van overgewicht beter ondersteunt en daarmee de effectiviteit van de behandeling vergroot. In het huidige kwalitatieve onderzoek zijn contextuele aspecten geïdentificeerd die door cliënten met overgewicht belangrijk en relevant worden gevonden in hun voedingsinname en zelfrapportage.

Bekend is dat co-creatie essentieel is bij het ontwikkelen van producten voor gedragsverandering, om de implementatie zo succesvol mogelijk te laten zijn. In dit onderzoek is door interviews input van de potentieel toekomstige gebruikersdoelgroep opgehaald, waarmee in kaart is gebracht welke contextuele aspecten relevant zijn om op te nemen in de toekomstige tool. De vraag is echter of de input van de toekomstige gebruikersgroep voldoende was. Het aantal geïnterviewde personen was klein, en elk interview leverde nog nieuwe informatie op. Hierdoor is onduidelijk of de uitkomsten representatief zijn voor de gehele doelgroep of dat nog andere relevante contextuele aspecten moeten worden meegenomen in de ontwikkeling van de toekomstige tool. Aanvullend onderzoek, bijvoorbeeld focusgroeponderzoek, is daarom aan te raden.

Het huidige onderzoek focust op de groep cliënten met overgewicht. Maar ook voor bijvoorbeeld cliënten met (risico op) ondervoeding zou het in kaart brengen van contextuele aspecten van de voedingsinname en het (door)ontwikkelen van voedingsinnameregistratietools relevant kunnen zijn.

Dr. Harriët Jager-Wittenaar
Lector Malnutrition and Healthy Ageing, hanzehogeschool Groningen