Lees verder
Om smaakveranderingen bij chemotherapie in kaart te kunnen brengen, hebben voedingsonderzoekers, een diëtist en een verpleegkundige van Ziekenhuis Gelderse Vallei de Engelstalige CiTAS-vragenlijst vertaald naar de Nederlandse zorgpraktijk.
Harm van Noort Msc, Esther Cruijsen Msc, Roos de Pie, Nancy Janssen, Elbrich Postma MSc.

Waarom dit onderzoek?

Van de patiënten die chemotherapie ondergaan, ervaart 45-84% smaakveranderingen, zoals een metaalachtige smaak.1 Hierdoor vermindert de eetlust en kan de voedingsinname verslechteren. Ondanks de hoge incidentie en de gevolgen daarvan was er nog geen Nederlandse vragenlijst om smaakverandering bij patiënten te meten. De Engelstalige Chemotherapy-induced Taste Alteration Scale (CiTAS) brengt het smaakvermogen in kaart van patiënten die chemotherapie ondergaan.2 De CiTAS bestaat uit achttien vragen, verdeeld over drie thema’s:

  1. Veranderingen in smaakwaarneming
  2. Onaangename veranderingen in smaak
  3. Onaangename symptomen of problemen.

Alle vragen worden beantwoord op een vijfpunts-likertschaal. In dit onderzoek is deze Engelstalige vragenlijst vertaald.

Methoden

Na toestemming van de auteurs volgde een multidisciplinair expertteam de stappen uit de methodiek van Beaton (zie figuur).3 Ze vertaalden de vragenlijst volgens die methodiek en voerden een pilotstudie uit bij zowel oncologische (n=17) als niet-oncologische (n=15) patiënten die waren opgenomen in het ziekenhuis. Daarna bespraken ze de opmerkingen van de patiënten opnieuw in een expertpanel, om zo tot de definitieve vragenlijst te komen.

figuur OiP smaak

Resultaat

In stap 2 bereikte het expertteam consensus over de vertaling van de vragen. Navraag bij de auteur van de CiTAS gaf duidelijkheid over de bedoeling van het woord hot. Dit betreft de temperatuur van het voedsel, en niet de pittigheid van het voedsel. Na de onafhankelijke terugvertaling (stap 3) vergeleek het expertteam de beide Engelse versies en besprak het de implicaties voor de Nederlandse versie.

Uit de pilotstudie (stap 5) bleek dat veertien patiënten (44%) de vragenlijst duidelijk vonden. De andere respondenten hadden opmerkingen over de persoonsvorm die gebruikt werd in de stellingen, over de antwoordmogelijkheden op de antwoordschaal en over de tijdsduur waarin de klachten aanwezig waren. De stellingen werden daarop persoonlijker gemaakt en de antwoordmogelijkheden werden daarop aangepast. Verder besloot het team om de indicatie van de tijdsduur (een week) niet te veranderen, omdat dit het doel van de vragenlijst zou veranderen.

Toepassing in de praktijk

De CiTAS-vragenlijst om smaakveranderingen bij patiënten die chemotherapie ondergaan in kaart te brengen is nu beschikbaar in het Nederlands. De lijst is te gebruiken in wetenschappelijk onderzoek, maar ook in de dagelijkse zorg.

Diëtisten en verpleegkundigen kunnen de CiTAS-NL toepassen in de dagelijkse zorgpraktijk, om de vorm en ernst van smaakverandering in kaart te brengen bij patiënten die chemotherapie ondergaan. Hoewel het instrument geen afkapwaarden geeft, is verandering over tijd wel goed te meten. Tijdens en na het gebruik van dit meetinstrument kan gesproken worden over smaakveranderingen en de gevolgen hiervan op voedingsinname. Hiermee kan de CiTAS-NL ingezet worden in de voedingszorg en -behandeling.

Het expertpanel ziet de CiTAS-NL als een onderdeel van de diëtistische diagnostiek, naast inventarisatie van het gebruikelijke voedingspatroon, de voedingsbehoeftes van de patiënt, en het in kaart brengen van xerostomie (droge mond als gevolg van een verminderde speekselproductie) of orale mucositis. Na inventarisatie van de smaakveranderingen kunnen zorgverleners bijpassende adviezen geven om patiënten te helpen voldoende te blijven eten, en plezier hieraan te beleven, om zo de voedingsinname te stimuleren.

In het onderzoek kan de CiTAS-NL gebruikt worden om de mate van smaakverandering te verbinden aan type en duur van chemotherapie. Hiermee verbetert het inzicht in de incidentie en de vorm van smaakverandering bij diverse chemotherapeutische behandelingen. Daarnaast kan nu verder onderzoek worden gedaan naar de toepasbaarheid van het meetinstrument voor niet-oncologische patiënten, zoals patiënten met smaakverandering door medicatiegebruik.

Literatuur

  1. Postma EM, De Vries YC, Boesveldt S. Smakelijk eten voor patiënten met kanker: de invloed van reuk- en smaakverstoring op eetgedrag. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2017;161(9).
  2. Kano T, Kanda K. Development and validation of a chemotherapy-induced taste alteration scale. Oncol Nurs Forum 2013;40(2):E79-85.
  3. Beaton DE, Bombardier C, Guillemin F et al. Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine 2000;25(24):3186-91.