Lees verder
In juni van dit jaar verzorgde professor Fred Brouns een lezing het 36ste internationale congres van de Diabetes and Nutrition Study Group (DNSG) van de European Association of the Study of Diabetes (EASD,) Opatija, Kroatië. Hij schreef voor ons de hoofdlijn van deze lezing.
Prof. dr. Fred Brouns

Er is veel epidemiologisch onderzoek gedaan naar de relatie tussen de consumptie van suikerhoudende dranken en gezondheid. In veel van deze studies werd een samenhang gevonden tussen een grotere consumptie van suikerhoudende dranken en overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten. Nauwgezette analyse van wat er onder suikerhoudende dranken wordt verstaan, toont echter een flinke heterogeniteit in de definitie aan.1 In veel van deze studies zijn frisdranken, fruitdranken met toegevoegde suikers en honderd procent vruchtensappen zonder toegevoegde suikers als één afzonderlijke categorie beschouwd en zijn de hoeveelheden dus gewoon bij elkaar opgeteld. In sommige gevallen werden suikerhoudende dranken zelfs niet onderscheiden van kunstmatige gezoete dranken, die helemaal geen suikers bevatten. In één geval werd inname van drank nauwkeurig gemeten en gewogen, maar werd de categorie ’frisdranken’ gedefinieerd als  de som van  ‘frisdrank, light frisdrank en vruchtendranken’ en werd dit genomen voor de data-analyse. In een ander geval werd zelfs de consumptie van milkshakes en vloeibare yoghurt (met toegevoegde suikers) opgenomen in dezelfde categorie als suikerhoudende dranken.

Het spreekt voor zich dat een dergelijke benadering het kunnen doen van uitspraken over de effecten van afzonderlijke soorten dranken onmogelijk maakt. Analyses van beschikbare studies waarin frisdranken of fruitdranken, met (een hoog gehalte) toegevoegde suikers enerzijds en honderd procent vruchtensap zonder toegevoegde suikers anderzijds, wel als afzonderlijke categorieën werden bestudeerd, maken dit wel mogelijk. Deze studies zijn een goed uitgangspunt voor het doen van uitspraken over de effecten van honderd procent vruchtensap op gezondheid, overgewicht en diabetesrisico. Deze studies bevestigen het optreden van ongunstige effecten ten gevolge van  een frequente consumptie van met suiker gezoete frisdranken. Consumptie van honderd procent vruchtensap bleek echter niet in negatieve effecten te resulteren. 2-6

Wat laten recent meta-analysen zien?

In verschillende meta-analyses 7-9 werd honderd procent vruchtensap gescheiden van frisdranken en dranken op basis van sap met extra toegevoegde suikers. Het lijkt dat frisdranken of sappen met extra toegevoegde suikers het risico op diabetes verhogen. Honderd procent sap heeft geen effect. Dit kan ook de waarneming van Ribeiro et al 10 verklaren die vond dat een caloriearm dieet, waarbij honderd procent sinaasappelsap mocht worden geconsumeerd leidde tot gewichtsverlies en een verbetering van metabole risicofactoren.

Mogelijke verklaringen

Mogelijke redenen hiervoor zijn de relatief lage bloedglucose verhoging na het drinken van honderd procent sap (lage glykemische response en glykemische index), zie figuur 1 en tabel 1.

 

Verder kan het relatief hoge gehalte aan polyfenolen een gunstig effect hebben op vermindering van oxidatieve stress en ontsteking (zie verderop). Deze stoffen zijn niet aanwezig in suikerhoudende dranken.

Het blijkt tevens dat personen die ervoor kiezen om honderd procent sap te drinken een gezondere leefstijl onderhouden, zoals minder alcoholgebruik, minder roken en meer lichaamsbeweging, dan niet-consumenten, en meestal een gunstiger lichaamsgewicht hebben. Als gevolg hiervan blijkt de kwaliteit van de dagelijkse voeding ook beter te zijn. Dit is zichtbaar bij zowel bij kinderen als volwassenen. 13-17 In het kader van het bovenstaande is het belangrijk te vermelden dat observationeel onderzoek uitsluitend verbanden laat zien, maar nooit causaliteit aantoont.  Zo kan de keuze tot het consumeren van puur sap een teken zijn van een leefstijl waarin ook andere gezonde keuzes worden gemaakt. Het effect van meerdere gunstige leefstijlfactoren kan tot dan leiden tot een optelsom van gunstige effecten op de gezondheid.

Recente onderzoeksresultaten

Neutraal

Een oorzaak-gevolg-relatie kan echter uitsluitend worden aangetoond in goed gecontroleerd en gerandomiseerd onderzoek. Recent is daar naar gekeken. In een systematische review en meta-analyse van Murphy en collega’s 18  werd geconcludeerd dat de beschikbare goed gecontroleerde onderzoeken aantonen dat herhaalde inname van honderd procent vruchtensap geen nadelig effect heeft op risicofactoren voor diabetes type 2. Deze bevindingen bevestigen de waarnemingen uit goed uitgevoerde observationele studies dat consumptie van honderd procent vruchtensap neutraal is met betrekking tot de bloedglucosehuishouding en daarmee ook op het risico voor diabetes type 2.

Kahn et al 19 presenteerden zeer recent de gegevens van een meta-analyse naar de effecten van suikerbronnen op het risico van diabetes. Gegevens van 84 kwalitatief goed bevonden prospectieve cohort studies met een duur van meer dan een jaar en 3.899.203 proefpersonen werden daartoe geëvalueerd. Dit zeer omvangrijke werk bevestigde een effect van met suiker gezoete frisdranken en vruchtensappen met toegevoegde suikers op een verhoogd diabetesrisico. Honderd procent vruchtensap bleek ook in deze analyse geen effect op het diabetesrisico te hebben.

Antioxidanten

Rangel Huerta et al 20,21 toonden met metabolomics analyse aan dat consumptie van polyfenolen  met het sinaasappelsap oxidatieve stress en inflammatie onderdrukt bij personen met overgewicht en obesitas. In dit opzicht moet vermeld worden dat honderd procent sap zoals in de handel verkrijgbaar, bijna altijd is gepasteuriseerd om redenen van voedselveiligheid en houdbaarheid. Het is aangetoond dat het pasteurisatieproces de biobeschikbaarheid van antioxidanten/polyfenolen doet toenemen. In dat opzicht is gepasteuriseerd sap niet ondergeschikt aan vers geperst sap.22

Zeer recent publiceerden Penczynski et al.23 dat een hogere dagelijkse flavonoïde-inname met fruit, vruchtensap en groenten tijdens de adolescentie relevant is voor de preventie van risicofactoren van diabetes type 2 in de vroege volwassenheid. Zij stellen dat dit op lange termijn aanzienlijke voordelen heeft met betrekking tot  insulinegevoeligheid, leververvetting en chronische subklinische ontsteking in het lichaam. De auteurs vermelden dat, in de door hen geëvalueerde studies, appels (met schil), rode kool, aardbeien, druiven en sinaasappelsap de belangrijkste flavonoïderijke bronnen waren en bijna vijftig procent bijdroegen aan de totale inname.

Richtlijnen

In overeenstemming met de hierboven vermelde observaties, stelden eerder het Amerikaanse Adviescomité voor voedingsrichtlijnen in 2010, de Australische Dieetrichtlijnen in 2013, en de Academy of Nutrition and Dietetics Evidence Analysis Library (2014), dat honderd procent vruchtensap niet is gerelateerd aan overgewicht bij kinderen wanneer het wordt geconsumeerd in geschikte hoeveelheden voor leeftijd en energiebehoeften. 24, 25

Conclusie

Op basis van de huidige inzichten, verkregen uit goed gecontroleerde studies en meta-analyses, kan men concluderen dat honderd procent vruchtensap past bij een gezond voedingspatroon als onderdeel van een algehele gezonde leefstijl. Een belangrijk punt moet in het kader van de bovenstaande informatie wel worden vermeld. Er is geen verschil in de moleculen van de suikers in frisdrank en vruchtensap, en ook niet in hun stofwisselingseffecten. Alhoewel honderd procent vruchtensap in tegenstelling tot frisdranken een reeks nutriënten bevat die gunstig zijn voor de gezondheid, kunnen de daarmee samenhangende positieve effecten bij kwantitatief overmatige consumptie (die leiden tot veel suikerinname) teniet worden gedaan. Daarom is er een gouden regel: “honderd procent vruchtensap is een gezonde keuze, mits je niet meer sap dan er in één tot drie vruchten aanwezig is, per keer consumeert. In het geval van sinaasappelsap komt dit overeen met een champagneglaasje vol (100-150 ml).

Leerpunten

  • Regelmatige grotere inname van met suiker gezoete frisdranken en fruitdranken waaraan extra suiker is toegevoegd verhoogd het risico op type 2 diabetes en daaraan gerelateerde chronische ziekten.
  • Sinaasappelsap en frisdrank verschillen sterk in het gehalte aan voedingsstoffen en bioactieve plantenstoffen en daardoor in gezondheidseffecten.
  • De moleculaire samenstelling van suikers uit fruit of hun sappen is precies hetzelfde alsook hun vertering, absorptie en metabolisme.
  • Vruchtensappen hebben een lage tot matige glykemische index.
  • Het dagelijks drinken van een geringe hoeveelheid 100% sinaasappelsap heeft geen invloed op lichaamssamenstelling, gewichtstoename, diabetes en hartziekten bij kinderen en adolescenten en volwassenen.
  • Personen die 100% vruchtensap consumeren blijken slanker te zijn (lagere BMI, heupomtrek en percentage lichaamsvet) een betere insuline-gevoeligheid te hebben en hebben geen verhoogd risico op diabetes.
  • Sappen moeten niet als dorstlessers worden gezien. Het is aanneembaar dat gunstige gezondheidseffecten teniet worden gedaan indien men dagelijks grote hoeveelheden sap inneemt (effecten van suikers en energie inname). Gebruik daarom alleen kleine hoeveelheden 100% sap die overeenkomen met het sapgehalte in 1-2 stuks fruit (75-150 ml)
  • Jonge kinderen dienen geen sap te krijgen als gezond alternatief voor water.
  • Boven alles staat de aanbeveling veelzijdig fruit te consumeren.

Literatuur

  1. Bucher della Torra S, Keller A, Depeyre J et al. Sugar-Sweetened Beverages and Obesity Risk in Children and Adolescents: A Systematic Analysis on How Methodological Quality May Influence Conclusions. J Acad Nutr Diet. 2016 116(4):638-59
  2. O’Neil CE, Nicklas TA. A review of the relationship between 100% fruit juice consumption and weight in children and adolescents. American Journal of Lifestyle Medicine. 2008;2(4):315-54.
  3. Nicklas TA, O’Neil CE, Kleinman R. Association between 100% juice consumption and nutrient intake and weight of children aged 2 to 11 years. Arch Pediatr Adolesc Med. 2008 Jun;162(6):557-65
  4. Nicklas T, O’Neil C, Kleinman R. The relationship among 100% juice consumption, nutrient intake, and weight of adolescents 12 to 18 years. Am J Health Prom. 2010;24(4):231-237
  5. Pereira MA, Fulgoni III VL. Consumption of 100% fruit juice and risk of obesity and metabolic syndrome: findings from the national health and nutrition examination survey 1999–2004. J Am Coll Nutr. 2010 Dec;29(6):625-9.
  6. Eshak E, Iso H, Mizoue Tet al. Soft drink, 100% fruit juice, and vegetable juice intakes and risk of diabetes mellitus. Clin Nutr. 2013 Apr;32(2):300-8
  7. Xi B, Li S, Liu Z et al. Intake of fruit juice and incidence of type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2014 Mar 28;9(3).
  8. Sievenpiper JL, Tappy L, Brouns F. Fructose as a Driver of Diabetes: An Incomplete View of the Evidence. Mayo Clin Proc. 2015 Jul;90(7):984-8
  9. Tsilas C, de Souza RJ. Meija SB et al. No relation between total sugars intake and incident diabetes: A systematic review and meta-analysis of cohorts. CMAJ. 2017 May 23;189(20):E711-E720
  10. Ribeiro C, Dourado G, Cesar T. Orange juice allied to a reduced-calorie diet results in weight loss and ameliorates obesity-related biomarkers: A randomized controlled trial. Nutrition 38 (2017) 13-9
  11. Jenkins DJ, Wolever TM, Taylor RH et al. Glycemic index of foods: a physiological basis for carbohydrate exchange. Am J Clin Nutr. 1981 Mar;34(3):362-6.
  12. Atkinson, FS, Foster-Powell K. and Brand-Miller J, International Tables of Glycemic Index and Glycemic Load Values: 2008. Diabetes Care 2008 Dec; 31(12): 2281-3.
  13. Yang M, Lee SG, Wang Y et al. Orange juice, a marker of diet quality, contributes to essential micronutrient and antioxidant intakes in the United States population. J. Nutr. Educ. Behav. 2013;45:340-8.
  14. O’Neil CE, Nicklas TA, Zanovec M et al. Fruit juice consumption is associated with improved nutrient adequacy in children and adolescents: the National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) 2003–2006. Public health nutrition. 2012;15(10):1871-8.
  15. O’Neil CE, Nicklas TA, Zanovec M, Fulgoni VL 3rd. Diet quality is positively associated with 100% fruit juice consumption in children and adults in the United States: NHANES 2003-2006. Nutr J. 2011;10:17.
  16. Auerbach BJ, Wolf FM, Hikida A et al. Fruit Juice and Change in BMI: A Meta-analysis. Pediatrics. 2017;139(4):e20162454
  17. Rampersaud GC. A comparison of nutrient density scores for 100% fruit juices. J Food Sci. 2007;72(4): S261-S266.
  18. Murphy MM, Barrett EC, Bresnahan KA et al. 100% Fruit juice and measures of glucose control and insulin sensitivity: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. J Nutr Sci. 2017 Dec 15;6:e59.
  19. Kahn T, Mobusha T, Mejia SB et al. Important food sources of sugars and type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. Proceedings DNSG , 36th symposium on Nutrition and Diabetes, Abstract 13, Page 42, June 2018
  20. Rangel-Huerta, OD, AguileraCM, Martin MV et al. Normal or high polyphenol concentration in orange juice affects antioxidant activity, blood pressure, and body weight in obese or overweight adults. J. Nutr. 2015;145:1808-16
  21. Rangel-Huerta OD, Aguilera CM, Perez-de-la-Cruz A et al. A serum metabolomics-driven approach predicts orange juice consumption and its impact on oxidative stress and inflammation in subjects from the BIONAOS study. Mol Nutr Food Res. 2017 Feb;61(2)
  22. Aschoff JK, Rolke CL, Breusing N et al. Bioavailability of β-cryptoxanthin is greater from pasteurized orange juice than from fresh oranges – a randomized cross-over study. Mol Nutr Food Res. 2015 Oct; 59(10):1896-904.
  23. Penczynski KJ, Herder C, Krupp D et al. Flavonoid intake from fruit and vegetables during adolescence is prospectively associated with a favourable risk factor profile for type 2 diabetes in early adulthood. Eur J Nutr. 2018 Feb 21 Epub ahead of print.
  24. Clemens R, Drewnowski A, Ferruzzi MG et al. Squeezing fact from fiction about 100% fruit juice. American Society for Nutrition. Adv Nutr. 2015 Mar 13;6(2):236S-243S
  25. Academy of Nutrition and Dietetics Evidence Analysis Library. Dietary and Metabolic Impact of Fruit Juice Consumption Evidence Analysis Project. Chicago: Academy of Nutrition and Dietetics; 2014. Beschikbaar via https://www.andeal.org/topic.cfm?menu=5113