Lees verder
Het volgen van een kookcursus is hip en de keuze is enorm. Juist een diëtist kan haar expertise inzetten om een kwalitatief goede kookcursus aan te bieden, die ook nog eens gericht is op gezonde voeding. Wat zijn de voor- en nadelen? En hoe pak je het aan?
dr. Willemieke Kroeze, prof.dr. Ingrid Steenhuis

Het SMARTsize-programma is gericht op gewichtsmanagement.Het bestaat uit een boek, een website, een homescreener en een kookcursus met drie kooklessen. Waarom een kookcursus? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat eigen effectiviteit (het vertrouwen dat je iets kan) een belangrijke determinant van gedrag is. Daarnaast heb je ook vaardigheden nodig om gedrag daadwerkelijk uit te voeren. Zowel eigen effectiviteit als vaardigheden kunnen verbeterd worden door onder begeleiding te oefenen en het kunstje af te kijken van anderen.Kooklessen zijn hiervoor heel geschikt.

In het artikel over voedselvaardigheden dat eerder in dit tijdschrift stond, werd aangegeven dat de meeste Nederlanders moeite hebben om gezond te eten.In een reactie daarop noemden diëtisten naast kennis verschillende ‘doe’-vaardigheden die belangrijk zijn voor gezond eten. De volgende vaardigheden kunnen goed aangeleerd worden tijdens kooklessen:

  • Een verse maaltijd bereiden zonder pakjes en zakjes
  • Verschillende bereidingstechnieken toepassen
  • Recepten aanpassen
  • Geschikte producten kiezen
  • Portiegroottes inschatten
  • Recepten bedenken.

Kookworkshops hebben nog een voordeel: cliënten ontmoeten gelijkgestemden en geven elkaar sociale steun. Ze wisselen ervaringen uit, bemoedigen elkaar en delen praktische tips. Daarnaast heb je als diëtist op een actieve manier een contactmoment met je cliënt. Groepsbijeenkomsten hebben bovendien als praktisch voordeel dat je meerdere cliënten tegelijk kunt helpen. Bovendien zijn kookworkshops hip’ en ook bedrijven spelen hier vaker op in voor hun werknemers, bijvoorbeeld als onderdeel van een interventie voor een gezonde leefstijl.

Hoe werkte het bij SMARTsize? 

In de zomer van 2018 beginnen we aan de Vrije Universiteit met een onderzoek naar de implementatie van SMARTsize op de werkvloer, met hulp van een diëtist. Daarmee borduren we voort op eerdere ervaringen. In 2015-2016 deden 43 diëtisten met 225 cliënten mee aan het SMARTsize- programma. De diëtisten kregen een training over de principes van het SMARTsize-programma en ontvingen een uitgebreid handboek. Hierin staat bijvoorbeeld beschreven wat de doelen van de drie kooklessen zijn. Daarnaast is er per les een indeling van de activiteiten, vanaf de start van de avond tot en met de vaat na afloop. Verder staan in het handboek recepten gericht op minder energiedicht koken. De receptuur wordt weergegeven per persoon, zodat deze makkelijk om te rekenen is naar het aantal deelnemers van de kookles (ook handig voor het opstellen van een afgepaste boodschappenlijst). Daarnaast bevat het handboek tips voor het vinden van een geschikte locatie.

tabel 1 kookworkshops

Cliënten: leuk en nuttig 

De cliënten gaven na afloop van het programma via een vragenlijst aan wat ze van de kooklessen vonden. De 166 respondenten waren erg positief (zie Tabel 1). In eerder onderzoek naar dit programma waren cliënten ook positief en gaven ze gemiddeld een 8,5 als rapportcijfer.1

Ervaringen van diëtisten

Diëtisten vonden het spannend en uitdagend om met SMARTsize aan de slag te gaan, want de meesten hadden nog nooit een kookcursus gegeven. Toen ze eenmaal bezig waren, vonden ze het vooral leuk en merkten ze dat hun cliënten tevreden waren. Bovendien bood het kansen om nieuwe samenwerkingen aan te gaan met collega-diëtisten en praktijkondersteuners. Dit is belangrijk in een tijd waarin steeds meer ondernemerschap wordt gevraagd van diëtisten in de eerste lijn.

Een klein aantal diëtisten had minder positieve ervaringen. Soms lukte het niet om deelnemers te vinden, soms haakten deelnemers na één les af. De ene diëtist ervaarde het organiseren van een cursus als een grotere uitdaging en belasting dan de andere diëtist. Dat kan te maken hebben met de doelgroep waar ze mee werken. Sommige cliënten willen toch liever een dieet voorgeschreven krijgen dan hun gedrag duurzaam veranderen. Soms is de taal een barrière. Het kan echter ook te maken hebben met de affiniteit met koken of de organisatorische vaardigheden van de diëtist. Bovendien heeft de ene diëtist meer met groepswerk dan de andere diëtist. In alle gevallen kost iets wat je voor het eerst doet meer tijd.

De ervaringen van de diëtisten werden beïnvloed door de onderzoekssetting waarin zij hun werk deden. Vanwege het onderzoek waren er strakke deadlines, en cliënten konden alleen meedoen als ze ook aan het onderzoek mee wilden doen. Mogelijk heeft dit enige invloed gehad op de gang van zaken.

Wie gaat dat betalen?

Diëtist 

De kosten van een kookcursus bestaan uit de uren van de diëtist, de kosten van de locatie en de kosten van de boodschappen. De uren van de diëtist zitten in de voorbereiding en het uitvoeren van de lessen. Wanneer je een kookcursus voor het eerst organiseert, kost dat meer tijd en moeite. Als je eenmaal een geschikte locatie hebt en boodschappenlijstjes per les, gaan de voorbereidingen van een volgende cursus veel sneller. De lessen van SMARTsize duurden twee uur per les.

Locatie 

De kosten voor locatie en boodschappen variëren sterk. Het is niet nodig om een dure professionele keuken te huren. Het bleek dikwijls mogelijk om een ruimte te huren voor een bescheiden bedrag. In sommige gevallen zijn locaties zelfs gratis. De diëtisten vonden ruimtes in buurthuizen, scholen en zelfs de keuken van een kookwinkel. Sommige gezondheidscentra of praktijken hebben een eigen keuken.

Cliënt 

Vaak wordt gedacht dat cliënten zelf niets willen betalen. Uit ons onderzoek blijkt echter dat deze veronderstelling niet klopt. De diëtisten waren vrij om zelf te bepalen welke eigen bijdrage ze wilden vragen. De onderzoekers vroegen na afloop aan de deelnemers wat zij een redelijke eigen bijdrage per kookles zouden vinden. De helft van de deelnemers noemde een bedrag van 5-10 euro per les. 10% van de deelnemers vond een bedrag van 10-15 euro per les redelijk, terwijl 15% bereid was om meer dan 15 euro per les te betalen. Het aantal deelnemers dat er geen eigen bijdrage voor over had, was klein: 5%.

Zorgverzekeraar 

Zorgverzekeraars gaan momenteel verschillend om met het vergoeden van cursussen en groepslessen. Het zou natuurlijk mooi zijn als je de gemaakte uren kan verdelen over het aantal deelnemers.

Een kookcursus biedt kansen 

Een kookcursus biedt de diëtist kansen om nieuwe doelgroepen aan te boren. Juist een diëtist is opgeleid om mensen te begeleiden om gezond én lekker te eten, om cliënten te begeleiden bij het aanpassen van eigen voedingsgewoonten (zodat deze passen bij wat ze graag eten en wat ze kunnen), en om aanpassingen in hun eetgedrag te maken die ze ook vol kunnen houden. Een diëtist kan die kwaliteit bij uitstek bieden in het overweldigende aanbod van kookboeken en kookactiviteiten.

Literatuur

  1. Poelman M, de Vet E, Velema E, de Boer M, et al. De focus op portiegrootte in gewichtsmanagement – De ontwikkeling en evaluatie van het SMARTsize-programma. Ned. Tijdschr voor Voeding & Diëtetiek 2015;70(5):S1-8.
  2. Kok G, Gottlieb NH, Peters GY, et al. A taxonomy of behaviour change methods: an intervention mapping approach. Health Psychology Review 2016;10(3).
  3. Poelman M en Dijkstra C. Voedselvaardigheden: meer dan kennis over gezond eten. Ned. Tijdschr voor Voeding & Diëtetiek 2017;72(4):22-4.

Contact: smartsize@vu.nl