Lees verder
Er zijn al vele boeken geschreven over gezond leven en fit worden. Dat beaamt ook de auteur ervan onmiddellijk. Maar praktisch beschreven als recept, dát maakt het bijzonder, aldus Stefan van Rooijen over Fit4Life – Hét doktersrecept. De uitdaging ligt volgens hem in de logistiek en in samenwerken, met als sleutelwoord: praktisch.
Wendy van Koningsbruggen

Van Rooijen begon als student technische geneeskunde. Maar hij wilde graag het verschil maken ‘direct aan het bed’. Daarom switchte hij naar de opleiding tot basisarts. Hij kwam terecht in Máxima Medisch Centrum, op de afdeling chirurgie, want het technische bleef hem óók aantrekken. “Daar deed ik een promotietraject voor het verbeteren van uitkomsten voor mensen met darmkanker, waarbij vooral ook vóór de operatie veel winst te behalen valt.”

Fit4Surgery

“Tijdens mijn research over dit onderwerp stuitte ik op een interessante publicatie van de Canadese professor Francesco Carli”, vertelt Van Rooijen. “Dat ging over ‘prehabilitation’, destijds een in Nederland onbekend begrip. Revalidatie na een operatie kennen we, maar prehabilitatie is minder bekend. Dat gaat over een betere voorbereiding op een operatie. Op mijn vraag of hij daar iets meer over kon vertellen, kreeg ik per omgaande een uitnodiging voor de eerste expertmeeting.”

Een maand later zat Van Rooijen aan tafel met een breed internationaal expertteam: een chirurg, een MDL-arts, een diëtist, een anesthesioloog, een onderzoeker, een psycholoog, fysiotherapeut. En dat maakt Carli’s aanpak uniek: het overstijgend werken, aldus Van Rooijen. “Daarin zit ’m de kracht, want met de operatieve techniek zit het in Nederland wel goed. We vergeten vooral samen te werken.”
Hij vervolgt: “De chirurgen in MáximaMC vonden het interessant. Daarom hebben we het programma ook in Nederland opgezet, onder de naam Fit4Surgery.” Hierin werden darmkankerpatiënten uit drie ziekenhuizen voorbereid op hun operatie door middel van een compleet gezondheidsprogramma. Met goede resultaten. Van Rooijen is in 2018 op het Fit4Surgery-programma gepromoveerd; zijn collega Emma Bruns deed dat in 2019.

Fit4Life

Na zijn promotie is Van Rooijen de opleiding tot huisarts gaan doen, waar hij nu nog mee bezig is. Gevraagd naar zijn motivatie voor die stap antwoordt hij: “Ooit werd mij de vraag gesteld: ‘Stefan, heb je wel eens aan een patiënt gevraagd wat-ie zelf wil?’ Dat is me altijd bijgebleven. En die vraag is in mijn hele geneeskundeopleiding en werk in het ziekenhuis niet voorbijgekomen. Pas in de opleiding tot huisarts stond die vraag centraal.”

Volgens Van Rooijen handelen artsen vooral vanuit eigen kennis en kunde. “Maar”, voegt hij daaraan toe, “waarom stelt niet iedereen de wensen en behoeften van de patiënt centraal?” Met dat uitgangspunt ontstond het idee om alle informatie uit het Fit4Surgery-promotietraject te gebruiken voor een bredere doelgroep. Fit4Life was geboren: “Een gezonde, preventieve leefstijl voor iedereen, belicht vanuit verschillende hoeken en disciplines, want dat was ook bij Fit4Surgery de kracht van het programma. En vooral praktisch: stapsgewijs, concreet en voor iedereen te begrijpen. Dat laatste is heel belangrijk, want we moeten mensen niet onderschatten, maar ook niet overschatten. En het goede nieuws is: fit worden kan iedereen. Ook met kleine stappen kun je groot resultaat bereiken.”

Stefan, heb je ooit wel eens aan een patiënt gevraagd wat-ie zelf wil?

Het boek

De schrijver is zich ervan bewust dat er al heel veel boeken over dit onderwerp zijn. “Maar”, zegt hij, “die zijn bijna allemaal geschreven vanuit één specifieke invalshoek. Voor dit boek heb ik, naast de basis van de twee proefschriften, aanvullend met meer dan dertig kennisexperts wetenschappers en instituten gesproken: artsen, diëtisten, fysiotherapeuten, onderzoekers, psychologen, hersenexperts, diverse wetenschappers. Mijn idee was ook: de beste vernieuwingen zijn niet zozeer de nieuwste uitvindingen en inzichten, maar vooral het juist toepassen van wat we al weten! In relatie tot en in aanvulling met elkaar.”
Het boek bestaat uit drie delen; de warming up, (over motivatie, regie, uitdaging, gedrag en verandering in gewoonte) de work-out (beweging, voeding, intoxicaties en mentaal) en de cooling down (persoonlijk paspoort, doelstellingen en successen). “De motivatie en gedragsverandering krijgen in het boek veel aandacht, want die zijn natuurlijk cruciaal”, aldus Van Rooijen. “Bij Fit4Surgery was de motivatie van patiënten duidelijk. Ziekte is nu eenmaal – hoe cru ook – een goede motivator. Maar ook om gezonder te willen leven, heeft iedereen wel een bepaalde mate van motivatie; je moet daar soms alleen naar op zoek. Vervolgens moet je kijken of jouw motivatie sterk genoeg is om je gedrag te veranderen.”

2101-_Praktijk_BEELD_Boekomslag-klein

De ongezonde omgeving

En dan loop je tegen de volgende barrière aan… De omgeving werkt niet mee als het gaat om gezonde leefstijl en preventie. Daar is de huisarts in opleiding heel stellig in: “Zeventig procent van wat in de supermarkt staat, is bewerkt, te zout, te zoet of te vet.” Daarmee lijkt gezondheid geen prioriteit te hebben in onze samenleving. “Nee, want als de overheid gezonde leefstijl écht belangrijk zou vinden, is de eerste – relatief eenvoudige – stap het aanbod gezonder te maken.” Hoe verklaart hij dat dat niet gebeurt? “Heel simpel: geld. Roken en overgewicht zijn een verdienmodel geworden. En het proces rondom (on)gezonde voeding is heel goed te vergelijken met de moeizame weg die we op het gebied van roken afleggen. Want een aangetoond dodelijk middel is in ons land vrij in de supermarkt verkrijgbaar; dat is toch bizar?! Hoe dat kan? Binnen overheidsgelederen zitten links met andere ‘belanghebbenden’. Als je gezondheid serieus neemt, is de eerste stap: weg met alle ongezonde voedingsmiddelen die te veel suiker, zout of vet bevatten.”
In het kader van practice what you preach ging hij zijn eigen huis door met een vuilniszak in de hand. “Ik schrok toen ik de inhoud van mijn voorraadkasten eens kritisch bekeek. Die zak zat in no time bomvol! Ik dacht dat ik redelijk goed geïnformeerd was. Maar dat viel vies tegen! Het is écht heel lastig. ”

Huisartsen willen meer

Is de ‘dokter’ de aangewezen persoon op het gebied van gezonde leefstijl? “Zowel qua voeding als beweging schiet de kennisvoorziening tijdens de opleiding ernstig tekort. Tijdens mijn studie Geneeskunde heb ik níets over leefstijl of voeding gehad. Bij de huisartsenopleiding is dat wel beter. En gelukkig besteden vervolgopleidingen zoals de huisartsenopleiding er nu meer aandacht aan. En er is meer interesse; dat werkt allemaal in de goede richting.” En in de dagelijkse praktijk? “We hebben wel protocollen waar iets over leefstijl, voeding of beweging in staat, maar dan meer in de trant van: ‘Het advies is om te overwegen om leefstijl te bespreken.’ Maar dat is natuurlijk niet concreet. Want welke actie knoop je daaraan vast? Dus dan blijft zoiets vaak weer ‘hangen’.”
Hij vervolgt voorzichtig positief: “Huisartsen zijn over het algemeen aardig onderlegd over het belang van een gezonde leefstijl. Maar de overtuiging van de kracht van een gezonde leefstijl moet beter, zodat het bespreken daarvan makkelijker wordt. Ook voor iemand met overgewicht die op het spreekuur komt voor een wrat.”

Poortwachters van gezondheid

Van Rooijen pleit ervoor dat de huisarts de poortwachter van een gezonde leefstijl wordt. “De huisarts wordt nog altijd gezien als de betrouwbare bron van informatie als het gaat om een gezonde leefstijl. Mensen komen als eerste bij de huisarts terecht. Zij krijgen dus veel vragen over gezonde leefstijl. Dan is het belangrijk dat je weet wie de specialisten zijn op de specifieke onderdelen van gezonde leefstijl, zoals diëtisten of fysiotherapeuten. Daarom heeft een huisarts een bepaalde basiskennis nodig. Vervolgens moet je kunnen inschatten wat iemand zelf kan doen (en hem daarvoor tips geven) én je moet weten wanneer je iemand moet doorverwijzen naar die specialisten.” Hij vervolgt: “Dat lijkt een enorme open deur, maar toch ontbreekt het daar vaak aan. Professionals kennen elkaar te weinig. Daar loopt het mis. Daarom benadruk ik in mijn boek ook alsmaar weer die samenwerking, lijntjes leggen, overdragen. “Want”, voegt hij daar nog aan toe, “hoe meer je er zelf van overtuigd bent wat een gezond leven je kan brengen, hoe vaker je het ter sprake brengt.”
En de leefstijlcoach? “Ik heb nog niet direct met leefstijlcoaches gewerkt. De coaches die ik ken werken vaak voor vitaliteitsprogramma’s binnen bedrijven. En dat is heel anders dan in de zorg. De huisarts, diëtist en fysiotherapeut zijn voor mij ‘leefstijlcoaches’ bij uitstek. Leefstijl begint met de basiskennis voor preventie. Daar moet de huisarts zoals gezegd de basics van weten, maar diëtisten en fysiotherapeuten weten daar álles van. En als het verder gaat dan preventie, bij aandoeningen of ziektes, dan zijn zij dé specialisten. Dus dat is een eenheid die elkaar prachtig aanvult.”

Hindernissen in de praktijk

In het boek geeft Van Rooijen een stappenplan om een gezonde leefstijl in de praktijk te brengen. “Gezonde voeding moet voor iedereen binnen handbereik zijn”, benadrukt hij. “Dat betekent letterlijk: de boodschappen, maar ook figuurlijk: de boodschap dat je gezond moet leven. Op beide vlakken zijn de lagere sociaal economische klassen in het nadeel. Want ze hebben minder te besteden én ze begrijpen het misschien minder goed. Dus momenteel kan deze groep eigenlijk niet eens gezond leven, al zouden ze het willen.”
En dan heel praktisch: “Dat begint al met een boek. Er zijn veel mensen die niet kunnen lezen, niet willen lezen of die zich niet eens een boek kunnen veroorloven. Hoe bereik je díe mensen? Want dat is misschien dus juist wel de groep die deze informatie het hardst nodig heeft. Voor die groep moeten we dus iets anders bedenken.” Hij vervolgt: “Ik krijg heel veel leuke reacties op m’n boek, maar helaas niet van de media tv of kranten. En dat is nu precies het portaal naar de mensen die je eigenlijk wilt bereiken. Dat vind ik jammer. Het zou ook geweldig zijn als je een laagdrempelige tv-serie zou kunnen maken hebben over hoe kun je stapsgewijs veranderingen in je leven kunt aanbrengen!”

Connecties bij SBS6?

Van Rooijen besluit: “Dus als iemand connecties heeft bij SBS6, dan houd ik me aanbevolen. Maar ook op elk ander gebied werk ik graag met jullie samen, want er liggen mooie kansen.”