Lees verder
De voedingsassistent heeft een sleutelrol in de hulp en uitleg aan de patiënt, maar ook in het meten van de inname van de patiënt en het voorkomen van voedselverspilling. Er liggen veel taken op het bord van de voedingsassistent; herkennen van een te lage voedingsinname, patiënten helpen en stimuleren om genoeg te eten, creatief zijn met het aanbod aan eiwit- en energierijke verstrekkingen en voedselverspilling tegengaan.
dr. ir. Hinke Kruizenga

 

Voedingsassistenten zijn onmisbaar voor een goede voedingstoestand van de patiënten en bewoners. De voedingsassistent, die een gezellige en veilige eetomgeving weet te creëren en de patiënten stimuleert te eten, is goud waard. Artsen, diëtisten, verpleging en facilitaire dienst kunnen niet zonder deze spin in het voedingsweb. De toenemende stroom aan kwetsbare ouderen en patiënten vraagt om voedingsassistenten met een gedegen kennis over voeding en dieetleer en over alle aspecten om patiënten te begeleiden een goede en toereikende voeding tot zich te nemen.

Voldoende eiwitinname in het ziekenhuis blijkt moeilijk

Optimale voeding is essentieel bij de preventie en behandeling van ondervoeding. De kwaliteit van het eten speelt daarbij een grote rol. Ziekenhuizen en andere instellingen hebben steeds meer aandacht voor een optimaal voedingsconcept. De Stuurgroep Ondervoeding onderstreept hierbij het belang van laagdrempelige hulp en advies door een voedingsassistent.
Deze hulp is ook onontbeerlijk in de Nederlandse ziekenhuizen. Immers, slechts 11 ziekenhuizen (18%) haalden de norm van 60% bij de verplichte prestatie indicator ondervoeding. Nederlandse ziekenhuizen zijn verplicht om de eiwitinname op de vierde opnamedag te meten bij elke patiënt die bij opname de screeningsuitslag ondervoed heeft. De Stuurgroep Ondervoeding en de Inspectie voor de Gezondheidszorg stelden de norm voor deze prestatie indicator op 60%. Afgelopen jaar scoorden de ziekenhuizen gemiddeld 45% op deze indicator. Voldoende eten in het ziekenhuis blijkt dus moeilijk.

Resultaten van de ziekenhuizen op de prestatie-indicator behandeling ondervoeding in 2008-2016

Welke voedingsconcepten worden in ziekenhuizen toegepast?

Ook de politiek en het ministerie van VWS erkennen dat een goed voedingsconcept in het ziekenhuis basiszorg is en gaven vorig jaar de Stuurgroep Ondervoeding opdracht tot inventarisatie van voedingsconcepten in ziekenhuizen.

Vraagstellingen van deze inventarisatie was:

  • Wat zijn kenmerken van voedingsconcepten die momenteel worden toegepast.
  • Wat zijn succesfactoren en uitdagingen van de maaltijdvoorziening met betrekking tot de inkoop, bereiding, distributie, menu-aanbod, presentatie, uitserveren en afvalverwerking.

 

Uitkomsten van deze inventarisatie voedingsconcepten ziekenhuizen

Van  96% van de ziekenhuizen zijn gegevens verkregen. Er is een benchmarktabel gemaakt van alle onderdelen van een voedingsconcept en de ziekenhuizen zijn gerangschikt naar de mate waarin ze voldeden aan deze benchmark (de benchmark is hier te vinden)

 Succesfactoren

Uit het onderzoek blijkt dat de laatste jaren veel stappen zijn gemaakt richting optimale voedingszorg in ziekenhuizen. Voorbeelden hiervan zijn een onbeperkt aantal eetmomenten, snellere levering, meer menu opties, de warme maaltijd verplaatsen naar het einde van de middag, makkelijke bestelprocedures (apps, tablets of telefonisch), een aangepast voedingsaanbod voor speciale doelgroepen zoals kinderen, ouderen en kankerpatiënten en structureel patiënttevredenheidsonderzoek.

Verbeterpunten

Met de resultaten van het onderzoek en de onderdelen van de benchmarktabel zijn veel instellingen aan de slag gegaan. Er is bijvoorbeeld gewerkt aan duidelijkheid over het assortiment (menukaarten of brochures), de mogelijkheid om buiten de patiëntenkamer en met anderen te eten en de optie op ieder moment eten te kunnen bestellen en dit snel geserveerd te krijgen.

Het voor voeding beschikbare budget is vaak een knelpunt voor een optimale voeding in het ziekenhuis. Het management van ziekenhuizen moet voldoende budget voor voeding beschikbaar stellen, en niet bezuinigen op de hoeveelheid beleg of tussendoortjes, of op de flexibiliteit van het voedingsconcept. Een investering in een nieuw voedingsconcept kan later juist geld opleveren.

De rol van de voedingsassistent

De voedingsassistent heeft een sleutelrol in de hulp en uitleg aan de patiënt, maar ook in het meten van de inname van de patiënt en het voorkomen van voedselverspilling. In het grootste deel van de ziekenhuizen is hulp beschikbaar is bij het bestellen, serveren en eten. Toch wordt de dienstverlening door de voedingsassistent regelmatig als verbeterpunt genoemd. In de praktijk blijkt de voedingsassistent niet altijd beschikbaar en niet altijd goed getraind. De functieomschrijving bevat vaak niet alle kwaliteiten die belangrijk zijn en de schoonmaak hoort soms tot de taken van een voedingsassistent.

De voedingsassistent heeft een belangrijke rol in:

  1. Herkennen van een te lage voedingsinname of andere aan voeding gerelateerde problemen.
  2. Uitleg geven over het belang van voldoende voeding.
  3. Helpen bij het eten en stimuleren om genoeg te eten
  4. Het verstrekken van de tussentijdse verstrekkingen. Voor een patiënt in het ziekenhuis is het bijna onmogelijk om voldoende energie, eiwit en andere voedingsstoffen binnen te krijgen uit alleen het ontbijt, de broodmaaltijd en de warme maaltijd. Een gevarieerd aanbod van aantrekkelijke tussendoortjes met voldoende eiwit is voor elke patiënt belangrijk. In de ideale situatie is er geen restrictie in bestelmogelijkheden.
  5. Het meten van de voedingsinname. Als bekend is hoeveel de patiënt eet en wat de voedingswaarde hiervan is, kunnen medewerkers hier snel op inspelen. Richtlijnen voor de minimale voedingswaarde van tussendoortjes en maaltijdonderdelen is hiervoor een voorwaarde.
  6. Het voorkomen van voedselverspilling.

Om deze taken uit te kunnen voeren is een goede opleiding noodzakelijk. Lang niet alle voedingsassistenten hebben een facilitaire opleiding afgerond waar ook voeding en dieetleer in het lespakket zit. Daarom hebben een aantal instellingen interne opleidingen voor voedingsassistenten, meestal verzorgd door diëtisten.

 

  1. Stuurgroep Ondervoeding. Tooolkit prestatie indicator ondervoeding voor ziekenhuizen. Internet site Stuurgroep Ondervoeding. Geraadpleegd 17 augustus 2017